Początki muzealnictwa w Rybniku
Historia muzealnictwa w Rybniku sięga czasów dwudziestolecia międzywojennego, gdy ks. Emil Drobny ze Zgromadzenia Księży Werbistów stworzył pierwszą kolekcję historyczną. Niestety, jego zbiory zostały rozproszone podczas II wojny światowej. Powrót idei muzealnej nastąpił w drugiej połowie lat 50. XX wieku, kiedy to lokalna społeczność podjęła działania na rzecz stworzenia stałej instytucji gromadzącej dziedzictwo regionu.
Narodziny muzeum
23 stycznia 1958 roku w kamienicy przy Rynku 17 w Rybniku uroczyście otwarto placówkę muzealną – „Zbiory Muzealne Ziemi Rybnicko-Wodzisławskiej”. Inicjatorem była lokalna społeczność zorganizowana w Społecznym Komitecie Organizacyjnym. Mimo skromnych warunków – trzy pomieszczenia i dwa dni otwarcia w tygodniu – muzeum rozpoczęło swoją misję dokumentowania i popularyzowania historii regionu.
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Rybniku uchwaliło przekazać Muzeum w Rybniku, prowadzone do dnia 31.XII.1969 r. jako Zbiory Muzealne Ziemi Rybnicko-Wodzisławskiej do kompetencji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Rybniku, w terminie do 31 stycznia 1970 r. Po zatwierdzeniu statutu Muzeum przez Ministra Kultury i Sztuki w kwietniu 1970 r., Prezydium Miejskiej Rady Narodowej uchwałą Nr 39/122 z dnia 29 kwietnia 1970 r. zatwierdziło Muzeum w Rybniku, z przejęciem zadań i środków finansowych, wyznaczając termin wykonania uchwały na dzień 15 maja 1970 r. Po przeprowadzeniu kapitalnego remontu i adaptacji budynku starego ratusza dla celów muzealnictwa, Muzeum zostało w dniu 26 marca 1970 r. […] uroczyście otwarte [już wcześniej jednak, bo w grudniu 1968 r. Zbiory Muzealne… miały siedzibę w ratuszu – dop. red.]. Nadzór merytoryczny nad przekształconą placówką należał do Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, a bezpośredni do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Rybniku. Siedzibą Muzeum było miasto Rybnik, a terenem działalności ówczesny powiat rybnicki i tereny sąsiednie w granicach Rybnickiego Okręgu Węglowego
Muzeum samorządowe
Na mocy uchwały Rady Miasta Rybnika z 1992 roku muzeum stało się instytucją kultury należącą do Miasta Rybnika. Misja pozostała niezmienna: ochrona dziedzictwa, edukacja i upowszechnianie kultury – ale formy działania zaczęły się dynamicznie rozwijać.
Jubileusz i nowe otwarcie – lata 2020+
W 2020 roku muzeum świętowało 50-lecie. Nadano mu imię o. Emila Drobnego – pioniera kolekcjonerstwa w regionie. W 2022 r. powstała nowa placówka – Edukatorium Juliusz, a w strukturach muzeum utworzono nowe działy. Kulminacją przemian była nowa wystawa stała z 2024 roku – „Rybnik-Fach-Interes-Geszeft”, która w nowoczesnej formie ukazuje historię i ducha miasta.
