Początki rybnickiego ratusza
Rynek był centralnym punktem dawnego miasta – miejscem władzy i handlu. Już w XIV wieku Rybnik musiał mieć pierwotny ratusz, choć pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1701 roku. W 1758 roku wyburzono stary, prawdopodobnie drewniany budynek i wzniesiono murowany ratusz na środku rynku.
Nowy ratusz z XIX wieku
Z powodu ciasnoty starego budynku i wzrostu znaczenia Rybnika (od 1818 siedziba powiatu), podjęto decyzję o budowie nowego ratusza. Powstał on w latach 1822–1823 na miejscu dawnej gorzelni, za burmistrza Antoniego Zelasko. Stary budynek rozebrano, a część materiałów użyto ponownie.
Architektura nowego budynku
Nowy ratusz reprezentował styl klasycystyczny. Miał dwie kondygnacje, dwuspadowy dach i wieżę z zegarem i sygnaturką. Był tynkowany na jasno, pierwotnie zdobiony. Z czasem dobudowano wokół niego kamienice i inne zabudowania użytkowe.
Funkcje w XIX i na początku XX wieku
Przez ok. 100 lat ratusz pełnił funkcję siedziby Rady Miejskiej. Tymczasowo mieścił również urzędy powiatowe. W 1893 roku te ostatnie przeniesiono do nowego budynku przy dworcu. W XX wieku planowano przebudowy w stylach neorenesansowym i neoklasycystycznym, lecz nie zostały one zrealizowane.
Lata międzywojenne i okupacja
Po 1922 roku w ratuszu działała policja wojewódzka i archiwum. Podczas okupacji niemieckiej (od 1939) mieściły się tu m.in. urząd stanu cywilnego, biblioteka i archiwum miejskie.
Okres PRL i muzeum
Po II wojnie światowej w budynku miła siedzibę Milicja Obywatelska i ORMO. Budynek został wpisany do rejestru zabytków w 1966 roku. W latach 60. i 70. XX w. budynek stał się siedzibą Muzeum oraz składnicy archiwaliów. W latach 80. XX w.przeprowadzono gruntowną modernizację – dobudowano część muzealną, odnowiono elewacje i wieżę.
Ratusz współcześnie
W latach 90. część budynku przekazano Urzędowi Stanu Cywilnego, który działa tam do dziś. W 1995 roku uruchomiono część muzealną. W kolejnych latach rozbudowano ekspozycję i podłączono budynek do miejskiej sieci ciepłowniczej. Od 2020 roku działa tam Muzeum im. o. Emila Drobnego.
